Widoczne w terenie ślady osadnictwa to wczesnośredniowieczne grody, m.in. w Żmigródku, Górach, Lelikowie, Wrocławicach, Raczycach, a także koło wsi Kędzie i Kaszowo. Osadnictwo nasiliło się między XIII a XV wiekiem, a ślady ówczesnego osadnictwa są widoczne jeszcze dziś w regularnym układzie wsi średniowiecznych. Są to najczęściej wsie typu ulicówki lub jej odmiany – owalnicy. Przy przeprawach przez rzekę Barycz rozwinęły się miasta bądĽ osady targowe: Żmigród, Sułów, Milicz i Odolanów. Po okresie zbieractwa rozwinęło się rolnictwo, wytapianie żelaza z rudy darniowej, wypalanie węgla drzewnego, hodowla owiec, zbudowano liczne wiatraki, z których do dziś ostał się tylko jeden, pochodzący z 1671 roku (we wsi Duchowo koło Milicza). Jednak najbardziej charakterystyczne są stawy rybne, których początki sięgają średniowiecza. Dawniej były to najczęściej duże, kilkusethektarowe zbiorniki wodne, w pewnych okresach przeznaczane pod uprawy rolne. W okresie rozkwitu (wiek XVII i XVIII) ich powierzchnia mogła sięgać 13 000 ha. Obecnie ich obszar jest oceniany na co najmniej 6 500 ha, nie licząc blisko 1000 ha w części wielkopolskiej. Prowadzona jest na nich hodowla karpia w cyklu 3 letnim.
Najstarszym obiektem sakralnym jest gotycki kościół parafialny p.w. Świętej Trójcy w Żmigrodzie z 1601 roku. Dobrze zachowała się barokowa architektura sakralna konstrukcji ryglowej: kościół p.w. św. Andrzeja Boboli w Miliczu z 1709 roku oraz dwa kościoły w Sułowie z około 1767 roku (p.w. Piotra i Pawła i p.w. Matki Boskiej Częstochowskiej). W stylu barokowym jest murowany kościół p.w. św. Karola Boromeusza w Radziądzu z 1735 roku. Barokowe są też kościoły w Barkowie, Bychowie, Korzeńsku i Powidzku.
Najstarszą pozostałością świeckiej budowli są ruiny zamku pochodzącego z XIV wieku znajdujące się w Miliczu. Przykładami zachowanego jeszcze budownictwa dworskiego są dworki w Karminie, Krośnicach i Miłosławicach. W dobrym stanie jest klasycystyczny pałac w Miliczu z 1799 roku, w gorszym – pałac w Sułowie z 1680 roku. Natomiast tylko fragmenty ruin pozostały z niegdyś reprezentacyjnego, barokowego pałacu z 1657 roku w Żmigrodzie.
Z piętnastu istniejących jeszcze parków podworskich w najlepszym stanie znajduje się park pałacowy w Miliczu, zajmujący wraz z budowlami zabytkowymi około 50 hektarów.
Poza parkami i skupieniami drzew przy kościołach i na cmentarzach pochodzenia kulturowego są liczne szpalery i aleje starych drzew, głównie dębów. Tylko niewielka część z kilkuset takich drzew jest pomnikami przyrody.
|
|
