Przyroda

Flora
Park odznacza się wielkim zróżnicowaniem biotopów. Liczba gatunków roślin waha się od 181 do 229.
Rośliny zielne należą do 50 rodzin, a ich najliczniejszą grupę stanowią Astraceae, Poaceae i Rosaceae. Znaleziono tu 21 gatunków, które na terenie Polski mają swoje granice zasięgu, np. granicę zachodnią osiąga przytulia Schultesa. W parku stwierdzono również 24 gatunki górskie i podgórskie oraz 4 gatunki leśne reglowe. Duże zróżnicowanie mchów. Tylko w dolinie Pełcznicy odnotowano 73 gatunki. Bogata też jest flora porostów 54 gatunki. Z roślin chronionych odnotowano 29 gatunków, w tym 19 podlegających ochronie całkowitej. Najliczniej reprezentowany jest cis pospolity, porastający głównie skaliste zbocza Pełcznicy, Szczawnika i Poleśnicy. Rośnie tam około 130 drzew, z których większość ma obwody pni 80-130cm, są także okazy znacznie grubsze, w tym blisko 400-letni cis "Bolko" /280 cm/.

Lasy porastające tereny Parku zaliczamy do piętra podgórskiego, są silnie zdegradowane w porównaniu do stanu pierwotnego. Wyróżnia się w Parku, trzy podstawowe zespoły roślinne:
- Kwaśną buczynę górską /jako pozostałość po rosnącej tu puszczy bukowej/ - drzewostan stanowi buk zwyczajny, a gatunkami domieszkowymi są: jawor, klon, brzoza brodawkowata i sosna pospolita, w podszyciu: jarzębina i głogi, w runie : kosmatka gajowa, śmiałek pogięty, borówka czarna, wiechlina gajowa, oraz gatunki górskie: przynęt purpurowy i czerniec gronkowy.
- Grądy – zbiorowiska roślinności występujące w wyższych partiach. Skład drzewostanu tworzą: grab zwyczajny, dąb bezszypułkowy, lipa drobnolistna, klon zwyczajny, jawor i buk. Z krzewów min.: czeremcha zwyczajna, jarzębina i leszczyna. W runie min.: przytulia Schultesa, kopytnik pospolity, gajowiec żółty, bluszcz pospolity, śmiałek pogięty.
- Zespół olszyny podgórskiej - olsza czarna, jawor, klon, świerk pospolity, wierzby. Runo to min.: babka zwyczajna, bluszczyk kurdybanek, życica trwała.

Małe przestrzenie śródleśne i dna dolin to typowe zbiorowiska roślin łąkowych z rosnącymi tu: kłosówką wełniastą, krwawnikiem pospolitym, kostrzewą owczą i lepiężnikiem różowym.

Fauna
Zróżnicowana rzeźba terenu, urozmaicone warunki mikroklimatyczne, stwarzają odpowiednie środowisko dla rozwoju gatunkowego drobnej fauny. Stwierdzono występowanie 89 gatunków mięczaków, niektóre są endemitami dla Sudetów inne mają tu granice swoich zasięgów. Do szczególnie rzadkich zaliczono: bursztynkę wysmukłą, świdrzyka łamliwego, ślimaka karpackiego, pomrowika nakrapianego.

Fauna pajęczaków liczy 199 gatunków, w tym 21 bardzo rzadkich na Dolnym Śląsku, jak np. gatunki górskie: Centromerus sellarius, Zygiella montana, Leptyhantes monticola /gatunek tatrzański/ i inne.

Bogata reprezentowana jest fauna owadów, zwłaszcza w biotopach leśnych i na rumowiskach skalnych. Z owadów chronionych dość liczna jest tu mrówka rudnica z motyli paź królowej i mieniak tęczowiec. Bogate populacje chrząszczy, do rzadkich należy kozioróg bukowiec.

Spośród zwierząt kręgowych chronione: traszka grzebieniasta i górska, a w wilgotnych miejscach salamandra plamista.

Z gadów chronionych: jaszczurka zwinka, gniewosz plamisty, padalec i zaskroniec.

W tunelach zamku Książ stwierdzono 8 gatunków nietoperzy w tym: nocka rudego, gacka wielkouchego, mopka. Spośród drobnych ssaków : jeż, kret, ryjówka aksamitna i górska.

Z większych ssaków: wiewiórka, lis, sarna, dzik, jeleń oraz muflon.

Klimat, wody oraz gleby
Wody:
Zlewnia Bystrzycy Świdnickiej, lewobrzeżnego dopływu Odry. Z większych rzek najczystsze wody mają: Witoszówka, Lubiechowska Woda, Poleśnica, Czyżynka i Strzegomka, które tylko okresowo wykazują zanieczyszczenia bakteriologiczne, ponieważ przepływają przez nieskanalizowane wsie. Silnie zanieczyszczony jest Szczawnik /zbiera ścieki komunalne z 2 dzielnic Wałbrzycha/, Pełcznica z kolei posiada w zasadzie wody biologicznie martwe – przesycone fenolem i miałem węglowym oraz silnie zasolone przez kopalniane wody dołowe.
Na terenie parku są dwa zbiorniki wody na Poleśnicy, i jeden na Strzegomce w Dobromierzu.
Wody gruntowe płytkie – uzależnione od opadów atmosferycznych.
Klimat :
topoklimat – strefa przejściowa między klimatycznym regionem pogórskim a regionem podgórskim. Średnia temperatura roku waha się w granicach 7,5C-8C, roczna suma opadów 600-700mm, zaś trwała i zwarta pokrywa śnieżna zalega 50-75 dni, czyli około 150 dni krócej niż w najwyższych partiach gór.
Gleby:
wytworzone ze skał miejscowych, płytkie, gliniaste i kamieniste /8 -10 cm/ warstwie humusowej. Największą powierzchnię zajmują gleby brunatne.