Walory kulturowe

Na obszarze Parku wyróżniono kilka podstawowych stref krajobrazu kulturowego, związanego z terenami leśnymi lub rolnymi, stawami, osadnictwem miejskim i wiejskim. O wczesnym zagospodarowaniu Rudaw Janowickich świadczą rozpoznane stanowiska archeologiczne w Czarnowie, Karpnikach, Ogorzelcu i w okolicach Wieściszowic. Wśród obiektów o średniowiecznym rodowodzie należy wymienić ruiny piastowskiego zamku Bolczów (XIV w.), pozostałości po zamku Sokolec na zboczu Krzyżnej Góry (pocz. XIII w.) oraz miejscowość Miedziankę (wydobywanie miedzi już od 1311 r., a od 1519 r. prawa miasta górniczego).
W Parku i otulinie znajdują się miejscowości, których rozwój związany był z rosnącą modą na uprawianie turystyki w Rudawach Janowickich. Są to m.in.: Janowice Wielkie, Karpniki, Gruszków, Strużnica, Czarnów (większość miejscowości charakteryzuje łańcuchowy typ zabudowy). O wczesnym zagospodarowaniu Rudaw Janowickich świadczą też drogi i trakty, wybudowane w minionych stuleciach, np. Stary Trakt Kamiennogórski czy tzw. Droga Głodu.
Wiek XIX był przełomową epoką w dziejach Rudaw Janowickich, których wyjątkowe walory krajobrazowe stały się przedmiotem szczególnego zainteresowania dworu pruskiego i ówczesnej arystokracji. Z tego okresu zachowało się szereg obiektów o randze znaczącej dla europejskiego dziedzictwa kulturowego. Szczególnie cennymi są wielkoprzestrzenne, świadomie ukształtowane założenia pałacowo–parkowe w Bukowcu, Łomnicy, Karpnikach, Mysłakowicach i Wojanowie. Do ich stworzenia i rozwoju zaangażowano wówczas najlepszych architektów i projektantów ogrodów. Układ ten uzupełnia parkowe założenie w Kowarach (Wojkowie), z wyjątkowo stylowymi obiektami sanatoryjno-szpitalnymi "Bukowiec" i "Wysoka Łąka". Obszar Parku i otuliny cechuje duże nasycenie zabytkami architektury sakralnej, z gotyckimi kościołami katolickimi w Kaczorowie, Janowicach Wlk., Jeleniej Górze (Maciejowej), Świdniku, Kowarach, Pisarzowicach, Raszowie, Rędzinach, Ciechanowicach, Marciszowie, Wieściszowicach, Bukowcu, Karpnikach oraz Wojanowie. Szczególnie cenne jest założenie w Raszowie z renesansową kaplicą Schaffgotschów z 1575 r., zawierającą zespół epitafiów i płyt nagrobnych oraz bogato rzeźbione nagrobki.

 

Obiekty z rejestru zabytków - ilustrowany katalog [pdf]