Z ptasiego ogródka - poznajemy ptaki żyjące wokół Nas…

To jerzyk!

Jerzyk (Apus apus)  jest gatunkiem ptaka owadożernego. Odżywia się wyłącznie małymi owadami chwytanymi w locie. Jego miejscem łowów są najczęściej parki i skupiska drzew, nad którymi lata wiele owadów. Nad zbiornikami wodnymi pojawia się głównie w chłodniejsze dni, gdzie poluje oraz pije wodę.

   Często mylony z jaskółkami, ze względu na podobne ubarwienie piór oaz sylwetkę w locie. Liczebność jerzyka w Europie szacuje się na 4-5 mln osobników. W Polsce pierwsze jerzyki możemy obserwować na przełomie kwietnia/maja. Gatunek ten gniazduje kolonijnie (polska populacja liczy około 100 tysięcy par). Okres lęgowy trwa około 80 dni, rozpoczynając się w połowie maja. W naszym kraju oprócz  jerzyka obserwowano także jerzyka alpejskiego (Tachymarptis melba) i jerzyka bladego (Apus pallidus).


   Mówi się że, „ jerzyk spędza 90% swojego życia  w powietrzu”. Często jest on określany mianem króla przestworzy- długie, sierpowate i ostro zakończone skrzydła (ich rozpiętość 42-48 cm), krótki, rozwidlony ogon- umożliwiają szybki, zwinny lot tego ptaka.  W locie- zdobywa pokarm, pije wodę, zbiera materiał gniazdowy, kopuluje, odpoczywa, śpi. Nogi ptaka są bardzo krótkie (stąd też była nazwa rzędu do którego należał ten gatunek: Krótkonogie) i odpowiednio przystosowane do czepiania się pionowych powierzchni. Co związane jest z pierwotnym środowiskiem życia jerzyka. Niegdyś naturalnym siedliskiem tego gatunku były szczeliny skalne oraz dziuple wysokich drzew. Obecnie, jest to gatunek synantropijny- obserwowany liczniej w środowisku miejskim niż wiejskim.

Ciekawostki o jerzyku:

- Polska nazwa tego gatunku nawiązuje do terminu  przylotów ptaka do Polski - jerzyki wracają do kraju w okolicach imienin św. Jerzego,

- jedna para jerzyków może zajmować jedno miejsce lęgowe (niszę w stropodachu) nawet przez 15 lat,

- jerzyki do rozrodu przystępują w trzecim roku życia,

- oszacowano, że jerzyk pokonuje dziennie 1000 km, niekiedy w locie osiągając prędkość 200 km/h,

- jerzyki potrafią przetrwać niekorzystne warunki pogodowe zapadając w stan odrętwienia -  nawet na kilka tygodni - obniżają wtedy temperaturę, by oszczędzić zapasy energii,

- Dzień Jerzyka obchodzimy 7 czerwca.

   Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Środowiska  z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt -  jerzyk jest gatunkiem objętym ochroną ścisłą i wymagającym ochrony czynnej. Stąd warto wiedzieć jakie są największe zagrożenia dla tego gatunku, m.in. związane z działalnością człowieka.

   Wraz z rozwojem nowoczesnego (niskiego) budownictwa jerzykowi zaczyna brakować miejsc do gniazdowania. Także prowadzenie prac remontowych na budynkach mieszkalnych niesie wiele konsekwencji dla gniazdujących w nich lub na nich ptaków, w tym dla jerzyka.:

- niszczenie siedlisk- zamurowywanie otworów prowadzących na stropodach,

- płoszenie jerzyków z miejsc gniazdowych podczas termomodernizacji budynków,

- wykonywanie prac remontowych na budynkach bez uprzednio przeprowadzonej inwentaryzacji przyrodniczej stwierdzającej (lub nie) gniazdowanie ptaków objętych ochroną,

- zakładanie kratek na otworach wentylacyjnych stropodachów, co uniemożliwia jerzykom dostęp do gniazd wewnątrz stropodachu.