Światowy Dzień Ptaków Wędrownych w PK Chełmy, maj 2020r., Myślibórz

Ptakiem być – wędrówki ptaków
Światowy Dzień Ptaków Wędrownych w PK Chełmy, maj 2020r., Myślibórz


   W związku z odwołaniem tegorocznych  Terenowych Warsztatów Przyrodniczych nad zbiornikiem Słup (edycja Wiosna 2020) organizowanych z okazji obchodów Światowych Dni Ptaków Wędrownych w PK Chełmy, Dolnośląski Zespół Parków Krajobrazowych Oddział Legnica-Myślibórz zachęca do zapoznania się z ciekawymi informacjami na temat migracji. Warto podkreślić także na jakie niebezpieczeństwo narażone są wędrujące stada ptaków.

   Wędrówka ptaków (migracja) to, zjawisko przemieszczania się gatunku między dwoma obszarami- lęgowiskiem i zimowiskiem, spowodowane zmianami warunków atmosferycznych, niedostępnością pokarmu. Nie wszystkie ptaki migrują. Ptaki osiadłe, np. dzięcioły, sowy, kuropatwy, głuszce przez cały rok przebywają w swoich terytoriach, gdzie gnieżdżą się, wyprowadzają lęgi i zimują. W związku z koniecznością zdobywania pożywienia niekiedy odbywają w okresie jesienno-zimowym lokalne wędrówki, po czym powracają na swoje lęgowiska. W przypadku ptaków wędrownych, niedostępność pokarmu w okresie zimowym jest przyczyną migracji. Wyróżniamy migrantów krótkodystansowych, np. z północnej do zachodniej Europy (m.in. skowronek, czajka, rudzik) lub migrantów długodystansowych, np. z Europy do Afryki (m.in. bocian biały, jaskółki, jerzyk, wilga).



Czy wiesz, że:

- kilka wieków temu uważano, że sezonowe pojawianie się i znikanie ptaków związane jest z ich zimowaniem głęboko w ziemi (np. jaskółki) lub po prostu przemianą w zupełnie  inne gatunki zwierząt,
- podczas przygotowania ptaka do wędrówki powiększeniu ulegają niektóre organy (np. serce), mięśnie klatki piersiowej oraz zwiększa się liczba czerwonych krwinek, wzrasta synteza tłuszczu
w wątrobie, wszystko po to aby usprawnić dalekodystansową wędrówkę,

- młode ptaki dziedziczą zdolności migracyjne ( o terminie rozpoczęcia migracji i jej kierunku decyduje wewnętrzny zegar biologiczny, który w odpowiednim momencie wyznacza dojrzałość wędrówkową ptaka),

- ptaki potrafią pokonywać jednorazowo dystanse średnio 2500 km, chociaż szlamnik (Limosa lapponica, ptak siewkowy) zdolny jest do nieustannego lotu przemierzającego nawet 10 200 km

- najbardziej wytrwałym migrantem jest rybitwa popielata (Sterna paradisaea), przemierza trasę  z Antarktydy (zimowisko) do Arktyki (lęgowisko) i z powrotem, łącznie około 70 tysięcy kilometrów;

- stada migrujących ptaków  widoczne na obrazach radarowych (transmitowane przez radary) nazywa się „Aniołami”

- migracja odbywa się za dnia lub nocą, w zależności od gatunku, charakterystyki terenu trasy migracyjnej, Słońce jest punktem orientacyjnym dla gatunków migrujących w dzień (zmiana pozycji Słońca na niebie), a gwiazdy dla gatunków przelatujących nocą (położenie gwiazd wokół Gwiazdy Polarnej)

-  ptaki potrafią wyczuwać pole magnetyczne za pomocą specjalnych  magnetoreceptorów (znajdujących się w okolicach nozdrzy i zbudowanych z kryształków magnetytu),

-  ptaki wędrowne bardzo często stają się obiektem polowań człowieka! (w Polsce - corocznie podczas jesiennych przelotów ginie około 15 tysięcy gęsi, zdarzają się sytuacje, że ptak raniony nabojem wędruje dalej, dopiero po jakimś czasie zdycha),

- wiele gatunków ptaków wróblowych ginie podczas jesiennych przelotów (poprzez polowanie na nie, stawianie pułapek, obklejanie drzew i wabienie dźwiękiem), wśród gatunków o najwyższej śmiertelności są gatunki występujące także w Polsce: zięba (Fringilla coelebs), drozd śpiewak (Turdus philomelos), pokrzewka czarnołbista (Sylvia atricapilla) , skowronek (Alauda arvensis), ortolan (Emberiza hortulana)

- kraje, w których ginie najwięcej migrantów to : Egipt (5,7 mln ginących osobników) , Włochy (5,6 mln), Syria (3,9 mln), Liban (2,6 mln), Cypr (2,3 mln), Grecja (704 tys.), Francja (522 tys.), Chorwacja (510 tys.), Libia (503 tys.), Albania (265 tys.)

-  początkowo poznanie zjawiska migracji było możliwe tylko dzięki obrączkowaniu ptaków (zobacz zdjęcia) (zapoczątkowanemu pod koniec XIX w.). Obecnie zespoły badawcze wykorzystują geolokatory. Niewielkie urządzenia rejestrujące informacje o położeniu ptaka, warunkach pogodowych (siła wiatru, długość dnia świetlnego, kierunek lotu), często umieszczane są jako „plecaczek” w części grzbietowej ciała ptaka. W Parku Krajobrazowym Dolina Baryczy obecnie, takie urządzenia montowane są u trzcinniczków (Acrocephalus scirpaceus) (zobacz zdjęcia).


Dla osób zainteresowanych losem ptaków łownych, powstała petycja na rzecz usunięcia zagrożonych gatunków ptaków z listy łownej Ptasiej Dyrektywy: https://www.unitedforbirds.eu/pl/wspolny-glos-w-imieniu-ptakow/


Zostań w domu! Zobacz ciekawy film o przyrodzie!
Jeżeli ktoś z Państwa interesuje się przyrodą, zwierzętami, ich zachowaniami, serdecznie zachęcamy do oglądnięcia lub przypomnienia sobie filmu pt. „Makrokosmos. Podniebny taniec.”, wyprodukowanego w 2001 roku przez Jacques`a Perrin.

Sporządziła: Ewelina Klimczuk-Bereziuk